कधी काळी हृदयविकार म्हणजे वृद्धत्वाचं लक्षण मानलं जात होतं. वय वाढलं की शरीर थकतं, आणि मग हृदय कमजोर होतं, असं सर्वसामान्यपणे गृहीत धरलं जात होतं. पण गेल्या काही वर्षांत ही समजूत साफ खोटी ठरत चालली आहे. आज हृदयविकाराचे झटके अगदी लहान वयातील मुलांनाही येत आहेत, आणि ही गोष्ट केवळ चिंताजनक नाही, तर धोक्याची घंटा आहे.
आपल्याला वाटतं की लहान मुलं म्हणजे खेळत-धावणारी, चैतन्याने भरलेली जीवशैली असलेली छोटी ऊर्जा-केंद्रं असतात. पण आज त्या चैतन्याला गळा दाबणारा सायलेंट शत्रू आपल्याच हातांनी त्यांच्या आयुष्यात घुसवला जातोय – तो म्हणजे आधुनिक जीवनशैली. मोबाइल, इंटरनेट, टीव्ही, जंकफूड आणि तणावाने भरलेलं शिक्षण यामुळे लहान वयातच शरीरावर आणि मनावर ताण निर्माण होतोय.
आजची मुलं शाळा, क्लासेस आणि गृहपाठ यामध्ये इतकी गुरफटली आहेत की त्यांना खेळायला वेळच मिळत नाही. पूर्वीची संध्याकाळची मैदानी खेळाची सवय आता मोबाईल गेम्स, यूट्यूब व्हिडिओ आणि सोशल मीडियाने बदलली आहे. घरात बसून सतत स्क्रीनकडे बघत बसणं, अंगावर हलचल न होणं, आणि डोळ्यांना व मेंदूला थकवणारी डिजिटल व्यस्तता – हे सगळं एकत्र येऊन शारीरिक आरोग्याला सुरुंग लावत आहे.
त्यात भर म्हणजे घरातच मुलांना सहज मिळणाऱ्या जंकफूडची सवय. बर्गर, फ्राईड चिप्स, पिझ्झा, सॉफ्ट ड्रिंक्स – हे केवळ चवीनं भरलेले नसतात, तर हृदयाला घातक ठरणाऱ्या घटकांनीही भरलेले असतात. भरपूर साखर, मीठ, ट्रान्स फॅट्स – हे लहान वयातच रक्तवाहिन्यांमध्ये साचू लागतात, कोलेस्टेरॉल वाढतं आणि हृदयाचा ठोका बदलतो. परिणामी, जे आजार पूर्वी ५०-६० वयात दिसत होते, ते आता १०-१५ वर्षांच्या मुलांमध्ये दिसू लागले आहेत.
शारीरिक स्वास्थ्यामध्ये मानसिक स्वास्थ्याचा मोठा वाटा असतो. पण आज मानसिक आरोग्यही डगमगतं आहे. सततची अभ्यासाची स्पर्धा, पालकांची अपेक्षा, परीक्षेचा ताण, आणि मैत्रीच्या नात्यांमध्ये निर्माण होणारी अस्थिरता – यामुळे मुलं सतत मानसिक दबावाखाली असतात. झोपेची कमतरता, भीती, अस्वस्थता – हेही हृदयावर परिणाम करणारे घटक आहेत.
हृदयविकाराचं एक वैशिष्ट्य म्हणजे ते बऱ्याच वेळा 'साइलेंट किलर' असतो. सुरुवातीला फारसं काही जाणवत नाही. मुलांना दम लागतो, चक्कर येते, थोडंसं चाललं तरी थकवा जाणवतो – पण याकडे पालक सहसा दुर्लक्ष करतात. "खेळून थकलेत" असं समजून या लक्षणांकडे दुर्लक्ष केलं जातं. आणि जेव्हा खरी अडचण येते, तेव्हा वेळ निघून गेलेली असते.
हृदय हे शरीराचा मुख्य भाग आहे – ते फक्त एक अवयव नाही, तर आयुष्याची गती आहे. हे हृदय लहानग्यांचं असेल तर त्याची काळजी घेणं ही जबाबदारी अधिक मोठी ठरते. पालकांनी मुलांच्या आरोग्याकडे फक्त त्यांचं वजन, उंची किंवा मार्क्स पाहून नव्हे, तर संपूर्ण जीवनशैलीकडे लक्ष देत पाहिलं पाहिजे. दररोज खेळायला वेळ मिळावा म्हणून वेळापत्रक आखावं लागेल. घरातील आहारात चौरस आहार, फळं, भाज्या, दूध, आणि प्रथिनांचा समावेश करायला हवा. झोप वेळेवर आणि पुरेशी असावी.
या सगळ्याबरोबरच सर्वसामान्य तपासण्या करणे, डॉक्टरांचा सल्ला घेणं, काही लक्षणं दिसल्यास लगेचच दुर्लक्ष न करता उपचार घेणं आवश्यक आहे. काही वेळा आनुवंशिकतेचा भागही असतो, पण त्याहीपेक्षा जास्त महत्त्व आजच्या सवयींचं आहे.
ही वेळ आहे बदलाची. आपली पिढीच नव्हे, तर पुढची पिढी निरोगी ठेवायची असेल तर आजच निर्णय घ्यावे लागतील. मुलांचे हसरे चेहरे, बागडणं, आणि खेळामधील ऊर्जा ही त्यांच्या हृदयाच्या आरोग्याची खरी ओळख असावी. तंत्रज्ञानाच्या या युगात आपण तंत्रावर मात करून आरोग्य जपण्याचं शहाणपण दाखवलं, तरच उद्याचं भविष्य निरोगी, सुदृढ आणि सुदैवी असेल.
लहानग्यांच्या नाजूक हृदयात आनंदाचे ठोके कायम राहावेत, हीच खरी काळाची गरज आहे.
✍🏻तनवीर पठाण
No comments:
Post a Comment